فوتبال بوشهر، گنج نهفته
فوتبال بوشهر گنج پنهانی بود که قدیمی های بوشهر با ورود انگلیسی ها به بوشهر آن را یافتند و خس و خاشاک آن را زدودند و شب و روز برای معرفی و بزرگی آن وقت و نیرو گذاشتند تا عیار آن پیدا شد.فوتبال بوشهر ارث و میراثی قدیمی است که دارای سند رسمی و منگوله دار مکتوبی است که به نام چند نسل از بزرگان در ذهن و حافظه ی مردم ثبت شده ورسمیت یافته است.
در لیست اسامی ذیل سعی شده است از شش دهه افرادی که در فوتبال بوشهر از سال ۱۳۰۰تا۱۳۶۰ بیش از دیگران در آسمان فوتبال بوشهر درخشیده اند نام برده ، اگرچه هستند صدها بازیکن و افرادی که از دهه هفتم (۱۳۶۰ به بعد)که تقریباً در این لیست به ذکر نام تنی چند بسنده شده که در تقسیم بندی های آینده نام آنها مدنظر قرار خواهد گرفت.
قطعا کسان دیگری هستند که به خاطر نگارنده نیامده اند که همینجا پوزش میخواهم.
این ورزش دارای متولیانی اصیل از جمله غلامرضا رایانپور،محمد علی آرام،سید علی مهیمنیان،محمد فروزانی،سلمان بهبهانی، عبدالله سوید،غلامعلی دلاور، غلامحسین دلاور،محمدجواد سیار، علی اکبر کبگانیان،محمد صادق پور صباغ،علی توکلی،حمید و علی اکبر مشفقیان،سید ابوالقاسم علوی بهبهانی، عبدالمحمد پوربهی،محمود وزیری،سید بزرگ موسوی،عبدالمحمد زنگویی،باقر فرخ،حبیب مرادی،حیدر و کرم اردشیری،صفر و محمد چاهی بخش،عبدالکریم فروزانی ،سید علی مصطفوی(ثابت)،حمید راستیان، منوچهر مؤیدی،رحمان روایی،محمد عصفوری، عباس گشویی،مکری،رفعتی،عبدالعلی ارفعی، علی دشتیاری، یدالله خراجی، مسیح مالکی، حسن قاسمی، محمد علی درویشی،اسماعیل و ابراهیم غلامیان،مجید وحمید چاهی بخش،غلام پورچنگی،باقر شادکامی،محمد رضا سملیان،عباس سالارپور،سید اسماعیل برزگر،محمد رضا حمزه ئیان،احمد رزمی،احمد تورانی، عبدالمحمد فروزانی، علی جامه دار، مسعود اقدام، رضا اخلاقی، فریدون شیخ راحل،فریدون جادری،هانی اهوازیان،حسن نگارش، ماشاالله احمد زاده، جواد گرانبها،عبدالرضا افشار، حاج احمد گزی، محمد علی برزین،بهرام(جلال)غریب زاده،غلامرضا بوالخیری،علی و ماشاالله ملاح،عبدالمحمد وفایی،رضا ماهینی،علیرضا چاپی پور،احمد حیدری،محمود میالویی، مختار قلعه گیر، سروان علی سلیمانی،محمد وردیانی،عباس شریفیان،رحمت میر تقوایی، حسین فهیمی، پرویز تامینی،ایمان دشتی، غلامرضا جاوید،محمد جهان افروزیان،عبدالمجید مشایخ،عبدالرسول حسن پور،سیدفرهاد امینی، واهیک مینائیان، حسین حیدری، هوشنگ میرزایی، شیرخان رییسی، نادر اقدام، حسین غریبی،عزیزالله صمیمی، اکبر شمسا، بهادر مصری، ابراهیم مرشدی، ابراهیم نجاتی، حسن غلامی نژاد، محمود ابراهیم زاده، سید مرتضی( علی) مصلح، عباس احمدی، خداداد برزگر، عالی غریبی، مجید اهرمی نژاد، رسول حیدری،حسن حیدری، مصطفی قنبری، حسین وردیانی،محمود و ماشاالله قدسی،علی اصغر کامیاب، عبدالرضا عبدالله زاده، احمد صالحی زاده، مجید سلیم پور، حسین وزانی، محمدرضا خسرویان، صفر ربیعانی، ماشاالله ماهینی، عبدالرضا ملاح زاده ، احمد پژند، کاظم دهبان، عبدالحسین خواجه ئیان، سهراب پناهنده، محسن هاشمی، محمد و عباس شهابی، ولید صفری، منصور بهرمان، عبدالرحیم فره وشی، احمد نوشادی، داریوش رنجبر، غلامرضا چاهی بخش، جعفر رنجبر، سعید درویشی،اصغر سیف بوشهری، ابراهیم رفعت بوشهری، علیشاه طارمی، برادران قوسی، رضا ابراهیمی، ماشاالله(ابوالقاسم)خباز ثابت، محمد موذن، حسین ماهینی،حمید عالی حسینی،یوسف غریب زاده، مهدی آل یاسین، حسن جمالی، احمد خالق پناه، حسین صمیمی، مجید غلامیان،حمید کللی فرد، مختار کلانتری،سعید شیروانی،احمد(فیصل )عبیدی ، بخشی بختیاری و.....
اسامی مدیران دو باشگاه بزرگ و مردمی شهر بوشهر به شرح ذیل می باشد:

باشگاه ایرانجوان بوشهر
۱_ حاج مختار قلعه گیر
۲_حاج حیدر بالنگستانی
۳_علی اکبر کبگانیان
۴_سروان علی سلیمانی
۵_محمد عصفوری
۶_هوشنگ میرزایی
۷_نادر اقدام
۸_رضا وردیانی
۹_پرویز قوسی
۱۰_محمد رضا سملیان
۱۱_علی وزیری
۱۲_حمید چاهی بخش
۱۳_حسین وردیانی
۱۴_علی وزیری
۱۵_عبدالمجید چاهی بخش
۱۶_سیامک احمدی
۱۷_امیر محمد شاه
۱۸_جعفر پورکبگانی
۱۹_علی وزیری

باشگاه ورزشی خلیج _ شاهین
۱_غلامرضا مقیم
۲_علی توکلی
۳_عبدالمحمد پوربهی
۴_سید بزرگ موسوی
۵_دکتر سید جعفر حمیدی
۶_عبدالرضا افشار
۷_شیر خان رییسی
۸_عبدالمحمد زنگویی
۹_احمد گزی
۱۰_محمد نجفی
۱۱_احمد گزی
۱۲_عبدالرضا عبدالله زاده
۱۳_مجید کنگانی
۱۴_مهرزاد رییسی نژاد

ضمنا تعدادی از داورانی که در این ایام بازیها را داوری کرده اند:
۱_سید باقر مصلح
۲_مستر گالوی
۳_روح الله مریخی
۴_فیروزفر
۵_علی اکبر کبگانیان
۶_صادق پور صباغ
۷_محمد جواد سیار
۸_محمد علی علوی
۹_ناصر تهرانی
۱۰_اکبرحق بین
۱۱_محمدرضا محمدی
۱۲_عبدالحمید فقیه
۱۳_حمید راستیان
۱۴_عبدالمجید مشایخ
۱۵_محمد جهان افروزیان
۱۶_علیرضا سعیدی
۱۷_محمد رضا بازدر هوا
۱۸_ماشاالله ماهینی
و بسیار کسان دیگر که به خاطر نگارنده نیامده است.

علاقمندی مردم بوشهر به فوتبال سبب شده بود که بیش از چهل تیم محلی در بوشهر فعالیت داشته باشند. محلاتی که منشأ فوتبال بودندبه شرح ذیل هستند که هزینه ی تهیه کلیه لوازم ورزشی و جانبی توسط این افراد دلسوخته و سایر افراد علاقمند محلی پرداخت می شد :
۱یونس اشکو:تیم پیمان،۲عبدالرحیم جلیلی:تیم دارایی (محله کوتی)
۳_مجید غلامی: سکان (جفره)
۴_احمد شاکر: پرسپولیس (باغ زهرا)
۵_محمود رستمی: لیان (محله بهبهانی)
۶_علی ماهینی و ناصر خرسند: افسر (محله شنبدی)
۷_کللی فرد، رسول حیدری و عبدالمجید مشایخ: استقلال بوشهر(محله جبری)
۸_ احمد بادساز و محمد رضا بندامیری: امید (سنگی)
۹_حمید هاشمی، محمود محمودی،حسن دریانورد، دهداری: گسار (جبری)
۱۰_علی کشتکار: عقاب (جفره علیباش)
۱۱_حیدر عبدالله زاده: سپاهان ( هلالی)
۱۲_ فرهادی وحبیب پورتقی: رهبر (دهدشتی)
۱۳_غلام بوالخیری: جالبوت (صلح آباد)
۱۴_ابراهیم فرهومند: کارگر
۱۵_برادران طبیب نژاد: دریانوردان (قدس سابق)
۱۶_ناصر پالیک و بهروز شیبو: مهاجرین
۱۷_خورشید تل اشکی: خورشید (شکری)
۱۸_محمد دوانی وسید باقر طباطبایی: ساسان
۱۹_محمد حسین منظری: جاوید (شکری)
۲۰_علیباش خضری وخلیل تختی:البرز(محله لیل)
۲۱_خدارحم سالمی:جم(بنمانع)
۲۲_ حسین دریانورد:نورد(صلح آباد)
۲۳_عبدالرحیم زیرک:گارد(هلالی)
۲۴_عمار ماهینی:جاشو (جلالی)
۲۵_محمد قنبری: ابومسلم (بیسیم)
۲۶_جلال(بهرام) غریب زاده و حمید ماهینی:سکان (جفره ماهینی)
۲۷_مرادزاده و چعبی:فرودگاه (سه راه عاشوری)
۲۸_ابراهیم غلامیان:شعاع (جفره)
۲۹_حسین مردپور:ملوان (پایگاه دریایی)
۳۰_شاهرخ فقیه و محمدیان: قائم (بنمانع)،توفان (عاشوری)
۳۱_علی شیروانی: پرس (کوتی)
۳۲_حاج ماشاالله قائدپور و نباتخور:دارایی (جنب مسجد حاج محمد علی)
۳۳_حسن دریانورد و محمود محمودی.: گسترش (جبری)
۳۴_محمد آقا جاری :کیان مهاجرین
۳۵_ابراهیم کازرونی، مجید غلامیان،اکبر شمسا: پاس
۳۶_جعفر جهان افروزیان:افشین
۳۷_حسین مردپور: ملوان نیروی دریایی
۳۸_اسماعیل حبیبی و خلیل تختی: لیل
۳۹_احمد پور صباغ: نیرومند
۴۰_ایرج صغیری، محمد صغیری،محمد حسین منظری:فانوس و جاوید (شکری)

تیمهای دیگری از جمله وحدت،افشین،بانک ملی،رییسعلی شکری،هما دواس،صنعت(کیان)، راه آهن،برق،دریا ،هلیله ، پودر ،تابان ،کیهان نیز فعالیت داشتند.

ضمنا در سایر محلات بوشهر از جمله فرودگاه، بن مانع، جفره، دواس، مخبلند، سرتل و جبری، پودر ، تنگک، دهدشتی ، ریشهر، بهمنی فوتبال رونق بسیار داشت. بسیاری از این تیمها به علت کمبود زمین ورزشی و عدم حمایت مالی و معنوی و تورم و گرانی، کم کم از هم پاشیدند.
فرهنگیان و حمایت آنها از جمله آقایان رسول مجد، جواد عین الملک، عصفوری، حسن برازجانی، کنین، سید جعفر حمیدی، عبدالعلی کامیاب، و همچنین بازاریان و کسبه و بازرگانان از جمله احمد میرشکاری،عبدالمجید درخشانیان، حاج فتحعلی رهنورد، رحمان رهجو، حاج اسماعیل حبیبی،عبدالمحمد فرحبخش،حسن آرامی،رضا جباری، هوشنگ ملکمی، عبدالحسین محمدیان، حاج محمد فیوض، محمد وزیری، و ....باعث پیشرفت فوتبال و علاقمندی دانش آموزان و سایر اقشار مردم در امر ورزش بوده اند.

هواداران دو آتشه تیمها حسین شورکی(سورکی)،کریم وزانی (مشهور به کریم گوریک)،غلام شهریاری،غلامحسین ابراهیمی،عبدالرحیم چرخساز،حاج ماشاالله خرمایی پور، مهدی یزاف، حمید ارشد زاده (حمید جگری) را می توان نام برد .
خبرنگاران و ورزشی نویسان قدیمی از جمله عبدالعزیز افتخاری، ماشاالله سینگر، ناصر علیخواه ،مصطفی عالی حسینی،حسین شاکری،ابراهیم فرهومند،و‌نسل جدید ورزشی نویسان عبارتند از :چراغچی، احمد خالق پناه، حمید موذنی، محمد جهان افروزیان، فاضل قنبرپور، رضا سیاوشی، حسن غریبی، مهدی صالحی زاده، نعمت الله امینی نژاد، اسکندر احمد نیا، رسول حیدری، وحید پور جماد، غلام احمدی، علی ابن رومی، زیبا راستیان (نویسنده و مترجم)،مریم قاسمی، فریبا کرمی، نادر اقدام ،علیرضا حق پرست، ایمان محمد شاه، علی فکی، محمد محبوبی و...‌..با کمترین امکانات و با هزینه ی شخصی خبرهای ورزشی را پوشش می دادند و مخابره می کردند.
ضمنا هفته نامه های فعال در امور ورزش پس از انقلاب عبارتند از :
۱_آیینه جنوب(سر دبیر ومدیر مسئول:محمد دادفر)
۲_نسیم جنوب (سر دبیر و مدیر مسئول:یونس قیصی زاده)
۳_نصیر بوشهر (سردبیر و مدیر مسئول:حسن لاوری)
۴_پیغام (سردبیر :علی هوشمند، مدیر مسئول:رضا معتمد)
۵_پیام جنوب(سردبیر و مدیر مسئول:علیرضا شیرکانی)
۶_سلام جنوب(سردبیر:حمید موذنی، مدیر مسئول: عباس سملی)
۷_لیان ،(سردبیر و مدیر مسئول:شکرالله عطار زاده)
۸_اندیشه ی جنوب ( سردبیر و مدیر مسئول:محمد رضا حق پرست)
۹_خلیج فارس(سردبیر و مدیر مسئول: علی احمدی)
۱۰_پهلوان (علی فکی)
۱۱_صدای بوشهر(میگلی نژاد)
۱۲_بهارستان(حمید آب آذر)
و....
جا دارد از فعالین رسانه به اسامی شاهین بهرام نژاد، پیمان زند، آذرکشت، هدایت جو،حسن غلامی، ریاضی، زارعی و....نیز یاد کنیم.

اولین تاریخ مسافرت فوتبالی از بوشهر به شیراز به سال ۱۳۲۷ شمسی بر میگردد که تیم منتخب بوشهر با تانکرهای لیلند شرکت نفت، هر سه نفر در یک تانکر، مسافرت می کردند. بعدها وانت پیکاب آمریکایی و ریو های ارتشی جایگزین تانکرها شدند. آن روزها از مسافرت با هواپیما، اتوبوس های لاکچری امروزی، هتل های چند ستاره و خوابگاههای مجهز و تغذیه مناسب خبری نبود. و همه می بایست سختی راه را با طی کردن کتل های رودک، فلفلو، ملو، دختر، پیرزن و.....تحمل کنند.
از ورزشکاران بخصوص فوتبالیستها که بیشتر از سایر ورزشکاران در قاب تصویر رسانه ها هستند و مورد توجه مردمند، انتظار می رود که در رفتار، نوشتار و پوشش خود در جامعه و حضور در فضای مجازی دقت کافی مبذول دارند و از هر گونه لاابالی گری، شب زنده داری های غیر متعارف، روی آوری به الکل و دخانیات جدا خودداری کنند تا به شخصیت، سلامتی و کیفیت بازی آن ها لطمه ای وارد نشود. جامعه از یک ورزشکار الگو انتظار دارد که سطح نگرش و دانش تخصصی خود را در حد مطلوب ارتقا دهد. گاهی هنگام گفتگوهای ساده و مصاحبه ها، مردم متوجه می شوند که یک ورزشکار نامی از چه سطح نازلی از آگاهی و مراودات اجتماعی برخوردار است.
کلام آخر اینکه از فوتبالیست ها که در حال حاضر از این گنج نهفته بهره مند می شوند انتظار می رود که دست فوتبالیستها و مربیان قدیمی که اکنون احتیاج به یاری مادی و معنوی دارند، بفشارند. اگرچه در حال حاضر هیچگونه تعهد قانونی به گردن آنها نیست ولی از نظر اخلاقی مسئولند.
هر که ناموخت از گذشت روزگار
نیز ناموزد ز هیچ آموزگار
(رودکی)

نادر اقدام